Antara SCOPUS, Jurnal Bodong, dan Pengembangan Ilmu

Oleh: Anindito Aditomo, M.Phil., Ph.D.
Dosen Universitas Surabaya

(Ilustrasi/istimewa, sumber: https://nasional.sindonews.com)

Urusan memilih jurnal yang cocok sebagai wahana publikasi ini ternyata tidak sederhana. Yang membuatnya pelik bukan hanya pilihan yang semakin banyak, tapi juga adanya jurnal-jurnal “predator” yang semakin pintar menipu para akademisi yang (dibuat) haus publikasi internasional.

Jurnal bodong adalah jurnal abal-abal atau jurnal predator yang menerbitkan artikel untuk siapa pun yang mau membayar. Tiap jurnal predator membandrol biaya penerbitan yang bervariasi, tapi kebanyakan berkisar $100 sampai $300. Jurnal bodong pada umumnya tidak melakukan peer review. Kalau pun ada, peer review dilakukan sekedar sebagai formalitas. Inilah yang membuat jurnal predator bisa mempublikasikan artikel dalam hitungan hari atau minggu.

Dengan proses seperti itu, mudah dibayangkan bahwa artikel yang ada di jurnal-jurnal bodong biasanya berkualitas rendah. Tentu tidak semua buruk, tapi umumnya demikian. Akibatnya, artikel-artikel dalam jurnal predator biasanya tidak dibaca, apalagi dipercaya dan dikutip, oleh peneliti yang serius. Kalau pun ada artikel bagus yang terperosok perangkap jurnal predator, kecil kemungkinan artikel tersebut dibaca dan dikutip oleh peneliti yang serius.

Pada intinya, dalam praktik seperti ini, publikasi ilmiah terjatuh menjadi transaksi bisnis semata. Tidak ada diskusi, debat, argumentasi. Tidak ada kritisisme dan dialog keilmuan antar sejawat akademisi. Tidak ada akumulasi pengetahuan yang sistematis. Publikasi menjadi tercerai dari pengembangan keilmuan.

Mengapa ada yang mau membayar jutaan rupiah untuk menerbitkan artikel di jurnal abal-abal? Sayangnya ini pertanyaan yang salah. Bukan hanya “ada”, tapi banyak sekali yang mau! Menurut saya, akar masalahnya ada pada kebijakan makro pendidikan tinggi di negara-negara yang sebelumnya tidak memiliki tradisi penelitian ilmiah. Para pengelola jurnal abal-abal itu sebenarnya hanya memanfaatkan situasi yang diciptakan oleh pengambil kebijakan. Boleh dibilang bahwa mereka adalah enterpreneur pengetahuan (yang, sayangnya, tak peduli etika).

Lho kok bisa begitu? Kok malah menyalahkan pemerintah? Begini ceritanya. Beberapa tahun terakhir, pemerintah negara-negara fakir ilmu getol mendorong akademisinya untuk menerbitkan artikel di jurnal internasional. Indonesia, misalnya, sekarang mensyaratkan dosen untuk publikasi internasional untuk kenaikan ke jenjang guru besar. Jumlah publikasi internasional menjadi kriteria penting akreditasi program studi dan institusi. Alhasil, angka itu pun menjadi indikator kinerja di banyak universitas, baik negeri dan maupun swasta. Dosen maupun institusi yang berhasil akan mendapat meraup untung besar, karena negara menyediakan hadiah finansial untuk tiap judul publikasi.

Tuntutan publikasi internasional ini sekilas bagus. Bukankah dosen memang harus publikasi internasional? Pada level individual, memang benar demikian. Tapi pada level yang lebih makro, dampak kebijakan ini harus ditakar dalam konteks kapasitas dan tradisi keilmuan yang ada. Berapa persen dosen di Indonesia yang punya keterampilan dan pengalaman publikasi tingkat internasional? Dari sekian yang mampu, berapa yang punya waktu untuk menulis dengan serius? Lebih mendasar lagi, berapa persen yang sedang atau telah melakukan penelitian yang memang menghasilkan temuan cukup berharga untuk dipublikasikan di tingkat internasional?

Dugaan saya, tidak banyak. Bagi sebagian besar dari puluhan ribu dosen di Indonesia, publikasi internasional adalah hal yang asing. Ketika mereka dipaksa bersegera menulis artikel dan mempublikasikannya di level internasional, terciptalah pasar yang kemudian dimanfaatkan oleh jurnal-jurnal predator yang menawarkan solusi cepat.

Pemerintah sebenarnya juga menyadari imbas negatif ini. Salah satu mitigasinya adalah dengan hanya mengakui jurnal yang terdaftar dalam indeks semacam SCOPUS (buatan Elsevier) atau Web of Science (buatan Thomson Reuters). Indeks mereka menjadi semacam daftar putih, white list, yang dijadikan penjamin mutu publikasi. Sayangnya, tak semua jurnal predator berhasil disaring oleh para pembuat indeks jurnal.

Proporsi artikel di jurnal predator dalam database SCOPUS (Sterligov & Savina, 2016, hal. 11)

Penelitian Sterligov dan Savina, misalnya, menemukan lebih dari 500 jurnal abal-abal dalam daftar SCOPUS. Kedua peneliti ini menghitung jumlah artikel yang terbit di jurnal-jurnal predator tersebut. Temuannya seharusnya menyakitkan bagi akademisi di Indonesia. Hampir seperempat dari seluruh artikel asal Indonesia yang ada di database SCOPUS ternyata terbit di jurnal abal-abal. Dalam hal ini, kita adalah juara dunia!

Jadi, dosen dan pemerintah tidak bisa sekedar mengandalkan SCOPUS dan layanan serupa. Atau, lebih mendasar lagi, urusan publikasi seharusnya menjadi bagian organik dari kerja keilmuan. Yang perlu dilakukan pembuat kebijakan adalah membantu menciptakan iklim akademik yang memungkinkan kerja keilmuan. Hadiah dan hukuman terkait penerbitkan artikel jurnal hanya sebagian kecil (dan mungkin bagian yang kurang penting) dari upaya semacam itu.

Referensi:
Sterligov & Savina (2016) Riding with the metric tide: Predatory journals in SCOPUS. Higher Education in Russia and Beyond. https://herb.hse.ru/data/2016/03/02/1125175286/3.pdf

You may also like...

palyaço kiralama bistro kiralama sandalye kiralama masa sandalye kiralama plastik sandalye kiralama balon süsleme anadolu yakası clay mask kıl çadır kıl çadır kıl çadır şark köşesi şark odası wso shell indoxploit shell

hack forum forum hack warez forum k2 shell recovery shell sadrazam shell wso shell danger shell webroot shell hacklink satışı hacklink su kaçağı bulma su kaçagı bulma su kaçağı tespiti su kaçagı tespiti petek temizleme İngilizce Tercüme su tesisatçısı PETEK TEMİZLİĞİ Su Kaçağı Tespiti Su Kaçağı Bulma Tuvalet Tıkanıklığı Açma Tuvalet Açma lavabo tıkanıklığı açma mutfak gideri açma beyaz eşya hizmeti beyaz eşya servis beyaz esya servisi yetkili servis beyaz eşya servisi beyaz eşya hizmeti Sefaköy Bosch Servisi Sefaköy Arçelik Servisi Sefaköy beko Servisi Sefaköy vestel Servisi Kadıköy Bosch Servisi Kadıköy Arçelik Servisi kadıköy beko Servisi Esenyurt Bosch Servisi Esenyurt Arçelik Servisi Esenyurt beko Servisi Esenyurt vestel Servisi Sultangazi Bosch Servisi Sultangazi Arçelik Servisi Sultangazit beko Servisi Sultangazi vestel Servisi üsküdar Bosch Servisi üsküdar Arçelik Servisi üsküdar beko Servisi üsküdar vestel Servisi Pendik Bosch Servisi Pendik Arçelik Servisi Pendik beko Servisi Pendik vestel Servisi Küçükçekmece Bosch Servisi Küçükçekmece Arçelik Servisi Küçükçekmece beko Servisi Küçükçekmece vestel Servisi Bağcılar Bosch Servisi Bağcılar Arçelik Servisi Bağcılar beko Servisi Bağcılar vestel Servisi cami halısı cami halı cami süpürgeleri cami halıları Göbekli Cami Halısı Saflı Cami Halısı Seccadeli Cami Halısı Yün Cami Halısı Polipropilen Cami Halısı Duvardan Duvara Cami Halısı cami halısı cami halısı Cami Halıları Cami Halı modelleri Saflı Cami Halısı Göbekli Cami Halısı SECCADELİ CAMİ HALISI Cami Halısı Desenleri Cami Halı Fiyatları Yün cami halısı Cami halı Cami Halıları OTEL Halıları YURT Halıları Kurs Halıları Ofis Halısı cami halısı cami halısı Cami Halıları Cami Halı modelleri Saflı Cami Halısı Göbekli Cami Halısı SECCADELİ CAMİ HALISI Cami Halısı Desenleri Cami Halı Fiyatları Yün cami halısı Cami Süpürgesi Cami Süpürgesi Kullanımı Cami Süpürgesi Firmaları Cami Süpürgesi Fiyatları Cami Süpürgeleri Cami Süpürgesi Malzemeleri Cami Sürpürgesi Teknik Servis Sebo Cami Süpürgesi Hamra Cami Süpürgesi Kartek Cami Süpürgesi Sarfran Cami Süpürgesi Sebo Cami Süpürgeleri cami halı cami halısı cami halıları Seccadeli Cami Halısı Göbekli Cami Halısı Saflı Cami Halısı Cami Halı fiyatları cami halısı fiyatıları cami süpürgesi cami süpürgeleri sebo cami süpürgesi hamra cami süpürgesi hamra cami süpürge hamra cami süpürgeleri wso shell indoxploit shell Hacklink Hacklink satın al k2 shell r57 shell mini shell c99 shell recovery shell sadrazam shell wso shell log silme shell mass config cekme shell config fucker shell vhosts fucker shell web güvenlik Sitenizdeki zararlı kodlari bulma Web sitenizde sql injection engelleme Sunucuda cgi perl engelleme Linux ücretsiz VPN bağlanma Localroot exploit nasıl kullanılır? Backconnect bypass yöntemleri cisco cisco nedir eigrp nedir/a> kiralık bahis siteleri kiralık bahis sitesi kiralık bahis kiralik bahis sitesi kiralik bahis sitelerimirror zone zone mirror sahte numara alma Whitespy Blog hedef kişinin bilgilerini bulma andorid resim gizleme Siber Suçlar Web hacking başlangıç
palyaço kiralama bistro kiralama sandalye kiralama masa sandalye kiralama plastik sandalye kiralama balon süsleme anadolu yakası clay mask kıl çadır kıl çadır kıl çadır şark köşesi şark odası wso shell indoxploit shell
instagram takipci hilesi instagram hilesi instagram unfollow instagram hileleri instagram beğeni instagram yorum hilesi takipci kasma instagram instagram takipci satın al instagram instagramciyiz instagram takipci instagramcilar instagram takipci fiyatlari instagram takipci paketleri ucuz instagram takipci gerçek instagram takipci
SU KAÇAĞI TESPİTİ Pimaş açma Tıkanıklık Açma Kombi Bakım Petek Temizleme KÖTÜ KOKU GİDERME fatih su kaçağı bulma fatih su kaçağı tespiti kadıköy su kaçağı tespiti kadıköy su kaçağı bulma kadıköy tıkanıklık açma beykoz su kaçağı tespiti beykoz su kaçağı bulma beykoz tıkanıklık açma Sultanbeyli su kaçağı tespiti Sultanbeyli su kaçağı bulma Sultanbeyli tıkanıklık açma gebze su kaçağı tespiti gebze su kaçağı bulma gebze tıkanıklık açma Ataşehir su kaçağı tespiti Ataşehir su kaçağı bulma Ataşehir tıkanıklık açma eyüp su kaçağı bulma eyüp su kaçağı tespiti Beyoğlu Su Kaçağı Tespiti Beyoğlu Su Kaçağı bulma Güngören su kaçağı bulma Güngören su kaçağı tespiti esenler su kaçağı bulma esenler su kaçağı tespiti kağıthane su kaçağı tespiti kağıthane su kaçağı bulma beylikdüzü su kaçağı bulma beylikdüzü su kaçağı tespiti küçükçekmece su kaçağı bulma küçükçekmece su kaçağı tespiti Gaziosmanpaşa su kaçağı tespiti Gaziosmanpaşa su kaçağı bulma BANYO GİDER TIKANIKLIĞI AÇMA BORU TIKANIKLIĞI AÇMA Tıkalı Gider Açma Logar Açma KANALİZASYON TIKANIKLIĞI PİMAŞ AÇMA Lavabo Tıkanıklığı Açma Su Kaçağı Tespiti KAMERA İLE SU KAÇAĞI BULMA Tuvalet Tıkanıklığı Açma Petek Temizleme PETEKLERİN HAVASI NASIL ALINIR SU KAÇAĞI BULMA su kaçağı bulma servisi ataşehir su kaçağı tespiti ataşehir su tesisat ustası beylikdüzü tesisat servisi kaçak su tespiti
Evden eve nakliyat İstanbul Nakliyat İstanbul Evden Eve Nakliyat İstanbul Nakliye Firmaları Beylikdüzü nakliyat Beylikdüzü evden eve nakliyat Acıbadem nakliyat Acıbadem evden eve nakliyat Kayışdağı nakliyat Kayışdağı evden eve nakliyat Bakırköy Nakliyat Bakırköy Evden Eve Nakliyat içerenköy Nakliyat Evden Evden Eve Nakliyat Esenyurt evden eve nakliyat esenyurt nakliyat pendik evden eve nakliyat pendik nakliyat tuzla evden eve nakliyat tuzla nakliyat kartal evden eve nakliyat kartal nakliyat kadıköy evden eve nakliyat kadıköy nakliyat maltepe evden eve nakliyat maltepe nakliyat ümraniye nakliyat ümraniye evden eve nakliyat üsküdar evden eve nakliyat beykoz nakliyat beykoz evden eve nakliyat kavacık evden eve nakliyat kavacık nakliyat sultanbeyli nakliyat sultanbeyli evden eve nakliyat sancaktepe evden eve nakliyat sancaktepe nakliyat sarıyer evden eve nakliyat sarıyer nakliyat> şişli evden eve nakliyat şişli nakliyat beşiktaş evden eve nakliyat beşiktaş nakliyat küçükyalı evden eve nakliyat küçükyalı nakliyat kozyatağı evden eve nakliyat kozyatağı nakliyat bostancı evden eve nakliyat bostancı nakliyat levent nakliyat levent evden eve nakliyat sancaktepe nakliyat sancaktepe evden eve nakliyat tuzla nakliyat tuzla evden eve nakliyat evden eve nakliyat ofis taşıma ev eşyası depolama mecidiyeköy nakliyat mecidiyeköy evden eve nakliyat şehirler arası nakliyat istanbul nakliyat firmaları İstanbul nakliyat evden eve nakliyat şirketi küçükyalı nakliyat küçükyalı evden eve nakliyat Bahçeşehir nakliyat Bahçeşehir evden eve nakliyat çekmeköy nakliyat çekmeköy evden eve nakliyat Ataşehir nakliyat Ataşehir evden eve nakliyat
evden eve nakliyat Evden Eve Nakliyat evden eve nakliyat istanbul istanbul evden eve nakliyat İstanbul Nakliyat Firmaları Eşya Depolama Kurumsal Taşımacılık İstanbul Nakliyat Hizmetleri Şehiriçi Nakliyat Asansörlü Nakliyat Şehirler Arası Nakliyat Fabrika Taşımacılığı Eşya Ambalajlama Fuar Taşımacılığı Ofis Taşımacılığı Parça Eşya Taşımacılığı Sarıyer Evden Eve Nakliyat Sarıyer Nakliyat Göztepe Evden Eve Nakliyat Göztepe Nakliyat Başakşehir Evden Eve Nakliyat Başakşehir Nakliyat Kartal Evden Eve Nakliyat Kartal Nakliyat Bahçeşehir Evden Eve Nakliyat Bahçeşehir Nakliyat Maltepe Evden Eve Nakliyat Maltepe Nakliyat Şişli Evden Eve Nakliyat Şişli Nakliyat Tuzla Evden Eve Nakliyat Tuzla Nakliyat Bakırköy Evden Eve Nakliyat Bakırköy Nakliyat Çekmeköy Evden Eve Nakliyat Çekmeköy Nakliyat Beşiktaş Evden Eve Nakliyat Beşiktaş Nakliyat Sancaktepe Evden Eve Nakliyat Sancaktepe Nakliyat Kağıthane Evden Eve Nakliyat Kağıthane Nakliyat İçerenköy Evden Eve Nakliyat İçerenköy Nakliyat Ataşehir Evden Eve Nakliyat Ataşehir Nakliyat Göktürk Evden Eve Nakliyat Göktürk Nakliyat Beykoz Evden Eve Nakliyat Beykoz Nakliyat Florya Evden Eve Nakliyat Florya Nakliyat Üsküdar Evden Eve Nakliyat Üsküdar Nakliyat Yeşilköy Evden Eve Nakliyat Yeşilköy Nakliyat Ümraniye Evden Eve Nakliyat Ümraniye Nakliyat Kurtköy Evden Eve Nakliyat Kurtköy Nakliyat Kadıköy Evden Eve Nakliyat Kadıköy Nakliyat Pendik Evden Eve Nakliyat Pendik Nakliyat Kentsel Dönüşümün sisli kentsel donusum sisli dekorasyon istanbul kentsel dönüşüm istanbul dekorasyon kaya insaat istanbul evden eve nakliyat istanbul evden eve Taşımacılık evden eve nakliyat
Arkadaş bul sohbet et insanlarla tanış
ucuz evden eve nakliyat Şehiriçi ucuz nakliyat Şehiriçi ucuz evden eve nakliyat ucuz nakliyat istanbul ucuz nakliyat ucuz nakliyat istanbul bakırköy nakliyat üsküdar ucuz nakliyat kadiköy nakliyat Bahçelievler nakliyat sefaköy nakliyat gaziosmanpaşa nakliyat küçükçekmece nakliyat anadolu yakası nakliyat avrupa yakası nakliyat Güngören nakliyat Evden Eve Nakliyat Parça Eşya Taşıma İSTANBUL Evden Eve Nakliyat evden eve taşıma Ofis Taşımacılığı Asansörlü Taşıma Şehiriçi Nakliyat Şehirler Arası Nakliyat gaziosmanpaşa evden eve nakliyat esenler nakliyat halkalı nakliyat eyüp nakliyat sefaköy evden eve nakliyat esenyurt nakliyat istanbul evden eve nakliyat evden eve taşımacılık evden eve nakliyat Şehirler Arası nakliyat Eşya depolama ofis taşımacılığı parça eşya taşımacılığı Şehiriçi nakliyat asansörlü taşıma
ucuz eşya depolama kadıköy evden eve nakliyat ümraniye evden eve nakliyat ataşehir evden eve nakliyat çekmeköy evden eve nakliyat pendik evden eve nakliyat üsküdar evden eve nakliyat kağıthane evden eve nakliyat sarıyer evden eve nakliyat bakırköy evden eve nakliyat şişli evden eve nakliyat eşya depolama ofis taşıma bahçeşehir evden eve nakliyat kağıthane evden eve nakliyat maltepe evden eve nakliyat tuzla evden eve nakliyat pendik evden eve nakliyat kartal evden eve nakliyat kadıköy evden eve nakliyat üsküdar evden eve nakliyat ümraniye evden eve nakliyat beykoz evden eve nakliyat göktürk evden eve nakliyat parça eşya taşıma ataşehir evden eve nakliyat sarıyer evden eve nakliyat şişli evden eve nakliyat evden eve taşıma evden eve nakliye nakliye firmaları istanbul nakliye istanbul nakliyat Ofis taşıma Eşya depolama istanbul evden eve nakliyat Evden eve nakliyat
evden eve nakliyat depolama Villa Eşyası Taşımacılık Ofisten Ofise Nakliyat villa taşıma paketleme evden eve nakliyat Villa Eşyası Taşıma Villa Eşyası Taşımacılık Ofisten Ofise Nakliyat villa taşıma istanbul Ofis Taşımacılık Ofis Taşımacılık Anadolu Yakası Ofis Taşıma Ofis Taşımacılığı Asansörlü Ofis Taşıma Evden Eve Taşımacılık Eşya Ambalaj Ve Paketleme Evden eve nakliyat Evden eve Taşımacılık istanbul evden eve nakliyat istanbul evden eve nakliye istanbul ev nakliye Kasko Sigortalı Taşımacılık Ofis Taşıma Asansörlü Taşımacılık Kağışdağı Evden Eve Nakliyat Kavacık Evden Eve Nakliyat Küçükyalı Evden Eve Nakliyat Çekmeköy Evden Eve Nakliyat istanbul asansörlü evden eve nakliyat Kadıköy Evden Eve Nakliyat Yenidoğan Evden Eve Nakliyat Pendik Evden Eve Nakliyat Göztepe Evden Eve Nakliyat Samandıra Evden Eve Nakliyat Sancaktepe Evden Eve Nakliyat İstanbul Nakliyat istanbul evden eve nakliye istanbul evden eve nakliyat istanbul nakliye istanbul evden eve nakliye istanbul evden eve nakliyat Kasko Sigortalı Taşımacılık Parça Eşya Taşıma Ofis Taşıma Eşya Paketleme Evden Eve Taşımacılık Asansörlü Taşımacılık Taşımacılık Hizmetleri Villa Taşımacılığı Nakliye Ücretleri Taşıma Şirketleri İstanbul Nakliyeciler Nakliye Fiyatları Nakliye Şirketleri Nakliye Firmaları İstanbul Ev Taşıma Ev Taşıma Fiyatları evden eve nakliyat evden eve taşımacılık İstanbul Evden Eve Nakliyat Eşya Ambalajlama Eşya Depolama Fabrika Taşımacılığı Fuar Taşımacılığı OFİS TAŞIMACILIĞI ŞEHİR İÇİ NAKLİYAT ŞEHİRLER ARASI NAKLİYAT
istanbul Ankara Evden Eve Nakliyat İstanbul İzmir Evden Eve Nakliyat Ofis Taşıma Şirketleri Şehirlerarası Evden Eve Nakliyat ofis taşımacılığı Şirket Taşımacılığı Parça Eşya Taşımacılığı Soğuk İlaç Taşımacılığı Evcil Hayvan Taşımacılığı Nakliyat Şirketleri Evden Eve Nakliyat Eşya Depolama Şişli Eşya Depolama
sisli evden eve nakliyat sisli nakliyat uskudar evden eve nakliyat uskudar nakliyat beykoz evden eve nakliyat beykoz nakliyat cekmekoy evden eve nakliyat çekmekoy nakliyat kadıköy evden eve nakliyat kadıköy nakliyat kartal evden eve nakliyat kartal nakliyat Sarıyer evden eve nakliyat Sarıyer nakliyat bostancı evden eve nakliyat pendik evden eve nakliyat tuzla evden eve nakliyat çekmeköy evden eve nakliyat üsküdar evden eve nakliyat beykoz evden eve nakliyat üsküdar evden eve nakliyat kadıköy evden eve nakliyat ataşehir evden eve nakliyat evden eve nakliyat istanbul nakliyat istanbul evden eve nakliyat nakliyat nakliye ofis taşıma uluslararası evden eve nakliyat